‘મારા જેલના અનુભવો’: એક ગુડ ન્યુઝ છે અને એક બૅડ ન્યુઝ

એક ગુડ ન્યુઝ છે અને એક બૅડ ન્યુઝ છે. સારા સમાચાર એ છે કે મારાં ૧૪ પુસ્તકોનું કામ આજે અલમોસ્ટ પૂરું થઈ ગયું છે. આજે બપોરથી સાંજ સુધી મારા ડિઝાઈનર મિત્ર કિરણ ઠાકર સાથે કામ કર્યું. હવે મામલો પ્રિન્ટિંગ પ્રેસના હવાલે. અબ તુમ્હારે હવાલે વતન સાથિયોં. દિવાળીની રાહ જોઈએ. માઠા સમાચાર એ કે ‘મારા જેલના અનુભવો’નું રિ-રાઇટિંગ ધાર્યા [...]

આ વર્ષે ફરી અવળી કાઠીએ બેસતું ભારતીય ચોમાસું

વરસાદની આગાહીને લઇને ભારતના હવામાનશાસ્ત્રીઓ હંમેશાં આમજનતા માટે હાંસીપાત્ર ઠરતા આવ્યા છે. આર. કે. લક્ષ્મણ જેવા કેટલાય કાર્ટૂનિસ્ટો તેમનાં વ્યંગચિત્રોમાં મૌસમ ભવને કાઢેલા વર્ષાના વર્તારાની ઠેકડી ઉડાવતા રહ્યા છે. ભારતના ચોમાસાની પેટર્નનો છએક વર્ષથી રસપૂર્વક તેમજ જરા ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યા પછી હવે લાગે છે કે હવામાન ખાતાના ભારતીય નિષ્ણાતો બિચારા વગર વાંકે લાફિંગ સ્ટોક બને છે. ભારતીય ચોમાસાની પેટર્ન એટલી સંકીર્ણ છે કે વરસાદ ક્યારે પડશે અને વળી કેટલો પડશે તેનું પૂર્વાનુમાન કરવું ભારે કઠિન છે. ચોમાસું વાદળોનો દિશામાર્ગ એટલી હદે બદલાતો રહે છે કે બત્રીસ લાખ ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલા ભારતમાં ચોક્કસ કયા સ્થળે અને કયા સમયે મઘેરાજાની મહેર થાય એ કહી શકાતું નથી.

આ વખતનું ભારતીય ચોમાસું સરેરાશ કરતાં ક્યાંય નબળું છે. દેશના કેટલાક ભાગોમાં વરસાદે તેનું સરેરાશ લેવલ જાળવ્યું નથી. બીજી તરફ અમુક વિસ્તારોમાં (દા.ત. ગુજરાત ખાતે પોરબંદરમાં અને માંગરોળમાં) બારેય મેઘ ખાંગા થયા છે. સિઝનની કુલ વર્ષા કરતાં ક્યાંય વધુ હેલી ત્યાં વરસી છે. દેશભરમાં એક લાંબા વિરામ બાદ તાજેતરમાં કેટલાંક રાજ્યોમાં ચોમાસાનો બીજો રાઉન્ડ શરૂ થયો ત્યારે ચોમાસુ સિઝન પૂરી થઇ ગયાની લાગણી અનુભતા અનેક લોકોને ધરપત વળી. સંભવ છે કે ધરપતની લાગણી સાથે મનમાં સવાલ પણ થયો હોય કે હજી થોડા દિવસ પહેલાં કોરૂં દેખાતું આકાશ એકાએક વર્ષાવાદળોથી શી રીતે ઘેરાઇ ગયું?

જવાબ વિગતે તપાસવા જેવો છે. ભારતનું ચોમાસું મુખ્ય કરીને વાદળોની ત્રણ પ્રવાસપેટર્ન પર નભે છે--

(૧) ભારતમાં પહેલી જૂને કેરળ ખાતે ચોમાસાનો વિધિવત આરંભ કરતા વર્ષાવાદળો, જેઓ સામાન્ય રીતે આફ્રિકા પાસે માદાગાસ્કર ટાપુથી છેક ભારતનો લાંબો પ્રવાસ કરે છે.

(૨) પશ્ચિમ ભારતના પ્રદેશોમાં વર્ષાના કારક બનતા વાદળો, જેઓ અરબી સમુદ્રમાં જન્મ લઇ બહુ વ્યાપક પ્રમાણમાં ફેલાયા બાદ ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, ગોવા જેવા રાજ્યોને ભીંજવે છે.

(૩) બંગાળના ઉપસાગરમાં પેદાં થતાં વાદળો, જેઓ પૂર્વ ભારત ઉપરાંત ઉત્તર ભારતમાં પણ વરસાદ વરસાવે છે.

આ ત્રણેય પેટર્નને વાદળો યોગ્ય રીતે અનુસરે તો ચોમાસું રંગેચંગે પાર પડે છે. અલબત્ત, વરસાદની એકદમ સચોટ આગાહી ત્યાર પછીયે થઇ શકતી નથી, કેમ કે ત્રણ દિશામાંથી ભારત પર ઘેરો નાખતાં વાદળો કઇ તરફ ક્યારે રૂખ બદલે તે ભાખી શકાતું નથી. અરબી સમુદ્રમાં તેમજ બંગાળના ઉપસાગરમાં હવાના દબાણમાં થતી વધઘટ મુજબ વાદળોનો પ્રવાસમાર્ગ બદલાય છે. વાદળોનો સતત બદલાયા કરતો પ્રવાસમાર્ગ અંતે હવામાનશાસ્ત્રીઓનું કામ કઠિન બનાવે છે. વરસાદની સચોટ આગાહી તેઓ કરી શકતા નથી. વાદળોની બદલાતી દિશા મુજબ પૂર્વાનુમાન વડે આગામી ચોવીસ કલાકનો ફલાદેશ કાઢે છે, જે મોટે ભાગે તો સાચો ઠરી શકતો નથી.

વરસાદનો વર્તારો કાઢવાના કષ્ટદાયક કામને ઓર મુશ્કેલ બનાવતી સમસ્યા ભારતીય ચોમાસાની વિચિત્ર રીતે બદલાઇ રહેલી પેટર્ન છે. એક દાખલો જુઓ. બંગાળના ઉપસાગરમાં રચાતાં વરસાદી વાદળો સામાન્ય રીતે ઇશાન ભારત, પશ્ચિમ બંગાળ, ઓરિસ્સા, મધ્ય પ્રદેશ, બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ વગેરે સ્થળોએ ઝાપટાં પાડે છે. મુખ્ય ભૂમિથી દૂર સમુદ્ર પર પેદા થતાં વાદળો પહેલાં ઇશાન દિશા પકડે છે, ત્યાર પછી ઉત્તરે સરકીને પશ્ચિમ તરફ આગેકૂચ કરે છે અને અંતે વધુ એક ટર્ન મારી પશ્ચિમ બંગાળ પર સ્થાયી થાય છે. આ રીતે એક સંપૂર્ણ કલ્પિત વર્તુળ તેઓ પૂરૂં કરે છે.

આ તેમની નોર્મલ ચાલ થઇ. પરંતુ કેટલાંક વર્ષથી એ ચાલમાં અણધાર્યો બદલાવ આવ્યો છે. એટલે કે બંગાળના ઉપસાગરમાં પેદાં થતાં વાદળો ઇશાન તરફનો રસ્તો પકડવાને બદલે ક્યારેક પરબારાં પશ્ચિમ દિશામાં તણાઇ આવે છે. પરિણામે મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, મહારાષ્ટ્રનો વિદર્ભ વિસ્તાર, મધ્ય અને ઉત્તર ગુજરાત તેમજ દક્ષિણી રાજસ્થાન જળબંબાકાર થાય છે. કેટલાંક વર્ષ પહેલાં રાજસ્થાનમાં આવેલાં પૂર બંગાળના ઉપસાગરથી ‘હુમલો’ લાવેલાં વાદળોને આભારી હતાં. આજે પણ રાજસ્થાનનાં કેટલાંક નપાણિયા પ્રદેશોમાં ક્યારેક અણધારી વર્ષા થાય છે. બીજી તરફ પૂર્વનાં રાજ્યોમાં વરસાદની કારમી અછત વરતાય છે. મેઘાલયમાં ચેરાપુંજી ખાતે થતા સરેરાશ વાર્ષિક વરસાદનું લેવલ છેલ્લાં કેટલાંક વર્ષમાં ઘટી જવા પામ્યું છે.

બીજો દાખલોઃ અરબી સમુદ્ર પરથી પૂર્વ દિશા તરફ જતાં વાદળો સામાન્ય રીતે સમગ્ર ગુજરાત અને ઉત્તર મહારાષ્ટ્રને વરસાદ આપે છે. આ વાદળોની ચાલ પણ ક્રમશઃ બદલાઇ રહી છે. વાદળોનો એક ફાંટો સૌરાષ્ટ્રના તટવર્તી વિસ્તારો તરફ જાય છે, જ્યાં તેનું બધું જોર વરસાદરૂપે હણાઇ ગયા પછી ગુજરાતના આંતરિક વિસ્તારો કોરા રહી જવા પામે છે. અરબી સમુદ્રમાં ઉદભવેલાં વાદળોનો બીજો (ક્યાંય મોટો) ફાંટો ક્યારેક ઉત્તર મહારાષ્ટ્ર સુધી જ સીમિત રહેતો નથી. અગાઉ કરતાં વધુ તીવ્ર (અંદાજે ૧૦ ડિગ્રીનો) ખૂણો રચી દક્ષિણે છેક કર્ણાટક સુધી ધસી જાય છે. પરિણામે મધ્ય અને દક્ષિણ મહારાષ્ટ્રના તટવર્તી ગામો અને શહેરોમાં વરસાદથી ધડબડાટી બોલે છે. બે-ત્રણ વર્ષથી મુંબઇમાં ચોમાસા દરમ્યાન ક્યારેક અણચિંતવ્યો જબરજસ્ત વરસાદ પડી જતાં એ શહેર જળબંબાકાર બને છે તેનું કારણ એ કે ત્યાં એકસામટી બે ક્લાઉડ સિસ્ટમ ભેગી મળે છે. એક સિસ્ટમ માદાગાસ્કરથી લાંબો પ્રવાસ કરીને આવેલાં વાદળોની, તો બીજી અરબી સમુદ્રથી ધસી આવેલાં વાદળોની.

ગુજરાતની વાત કરો તો એ રાજ્યની પણ રેઇન પેટર્ન બહુ વિચિત્ર રીતે બદલાઇ છે. સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છના માથે જે વરસાદ પડે છે તે મુખ્ય કરીને અરબી સમુદ્રમાં ઉત્પન્ન થયેલાં અને પૂર્વ તરફ આગળ વધતાં વાદળોને આભારી છે, દક્ષિણ ગુજરાતમાં વરસતો વરસાદ દક્ષિણ-પૂર્વે મહારાષ્ટ્ર તરફ પ્રવાસ કરતાં વાદળોની ઉપજ છે, જ્યારે મધ્ય અને ઉત્તર ગુજરાત પર ખબાકતાં વાદળાં છેક બંગાળના ઉપસાગરથી હજારો કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરીને આવ્યાં હોય છે. આ લખાય છે ત્યારે ગુજરાત પર જે ચોમાસું વાદળોનો જમાવડો થયો છે તે અરબી સમુદ્રનાં નથી. બંગાળના ઉપસાગરનાં છે, જ્યાં લો પ્રેશર સર્જાતાં વાદળોએ પશ્ચિમની દિશા પકડી છે.

આમ, ભારતીય ચોમાસાની સિસ્ટમ ભારે સંકીર્ણ છે અને હવે તે સંકીર્ણ સિસ્ટમમાં વિચિત્ર ફેરબદલા આવી રહ્યા છે. શા માટે આવી રહ્યા છે એમ પૂછો તો જવાબમાં કદાચ ગ્લોબલ વોર્મીંગ તરફ શંકાની આંગળી ચીંધી શકાય. સમુદ્રના સરેરાશ તાપમાનમાં વધારો થયા બાદ સમુદ્રી પ્રવાહોનો લય તૂટી જાય, એ કુદરતી લય તૂટવાને કારણે વરસાદી વાદળોનું ગઠન તેના મૂળભૂત સ્થાન કરતાં સેંકડો કિલોમીટરનો સ્થાનફરક પામે અને તે સ્થાનફરકના પગલે વાદળોનો પ્રવાસમાર્ગ બદલાય એ શક્ય છે.

આમાંનું કશું જ માનો કે બનતું નથી એમ ઘડીભર માની લો તો પણ ભારતીય ચોમાસાનો વર્તારો કાઢવાનું કામ ભારે કપરૂં છે એ હકીકત બદલાતી નથી. આ હકીકતથી સામાન્ય માણસ અજાણ છે એ મૌસમ ભવનમાં બેઠેલા સંશોધકોની કમ્બખ્તી છે, એટલે વરસાદની આગાહીને લઇને એ પંડિતો બિચારા વખતોવખત રમૂજી ટૂચકાનું કેન્દ્ર બને છે.

ઉટપટાંગ, આડેધડ અને મીડિયોકર ‘કમીને’નો રિ-રિવ્યુ: ભાગ બીજો અને છેલ્લો

‘કમીને’ની ગઈકાલે શરૂ કરેલી વાત આજે પૂરી કરીએ. સ્વીટીએ ગુડ્ડુ આગળ પરણવાનું ત્રાગું કરતાં પહેલાં  પંડિતજી સાથે એ જ રાતના આઠ વાગ્યાનું મુહૂર્ત જોવડાવી રાખેલું અને લગ્નની તમામ તૈયારીઓ કરી રાખેલી , હનીમૂન માટેની ટિકિટ અને પાસપોર્ટ પણ ! પાસપોર્ટ એણે પોતાનો તૈયાર રાખ્યો હોય, ગુડ્ડુનો કેવી રીતે? વેલ…તમે કહેશો કે હિંદી ફિલમ છે. હું માનું [...]

ઢેન્ટેણેન…! ‘કમીને’નો એક ઓર રિવ્યુ!

મારી તો ભઈ, એક પોલિસી છે. મને મળતો આનંદ હું બધા સાથે વહેંચું. ‘લવ આજ કલ’નો ઉલ્લાસ સાત દિવસ સુધી વહેંચતો રહ્યો. તો પછી મારા દુખમાં તમને કેમ સહભાગી ના કરું! દુખમાં અને મેં ભોગવેલા ટોર્ચરમાં પણ! એટલે જ આ પોસ્ટ! કોઈ સારી  ફિલ્મનો રીવ્યુ બેવાર ના જ થઈ શકે એવો કોઈ નિયમ નથી એમ કોઈ [...]

Enough Anish…

enough of crying now Anish….. that’s what u wanted when u was in college and now when u r getting all these things… u r crying like baby…. I know many of u feeling like that after reading my previous blogs after coming Mumbai…. even me too felt that I was crying too much…. after all I wanted to do job in Mumbai, to wear formals, to work in finance domain so I shouldn't cry… n over top of that Dad is ready to buy car now so that I can also enjoy driving a car during weekends so I should be happy… more reasons r here to be happy then being sad…

સમાચાર ક્વીઝ !

What are they doing? any guess? Leave your comment or else wait for a day or two for an answer!

‘લવ આજકલ’ ફરી એકવાર-૭

‘જિંદગીમાં શું કરવું છે તે નક્કી કરવું જેટલું અગત્યનું છે એટલું જ મહત્વનું એ છે કે જે કંઈ કરવું છે તે કોની સાથે રહીને કરવું છે’ હવે તમને મારા પાગલપન વિશે વાત કરું. રક્ષાબંધનની સવારે બીજી વાર ‘આખું થિયેટર ભાડે કર્યું ’ એ પછી એ  દિવસે બપોરે ઘરે આવીને ‘લવ આજ કલ’ની સીડી સાંભળી. [...]

`લવ આજકલ’ ફરી એકવાર-૬

`મોડું થઈ ગયું છે પણ… ઝિંદગી ખતમ નહીં હુઈ’ ‘યે ઈતને સાલોં સે મુઝસે દૂર જા રહી હૈ યા ઔર કરીબ આ રહી હૈ મેરે…’ વિક્રમને પરણ્યાના બીજા જ દિવસે દીપિકાને રિયલાઈઝ થાય છે કે ઇટ વૉઝ અ મિસ્ટેક. ‘લવ આજકલ’ના કેટલાક ભાવકોને લાગે છે કે યાર, આવું તે કંઈ હોતું હશે? લગ્નના બીજા જ દિવસે ભૂલ થઈ [...]

‘લવ આજકલ’: ફરી એકવાર-૫

‘મારે આ જગ્યા ખાલી જોઈએ છે જ્યાં કોઇ બીજો પ્રવેશી શકે…’ સૈફને લંડનથી દિલ્લી જવાનું બહાનું મળી જાય છે. નવી ગર્લફ્રેન્ડ જો ઈન્ડિયા અને ‘તાજ મહાલ જેવા ઈન્ડિયન ટેમ્પલ્સ’ જોવા માગે છે. દિલ્લીમાં દિપીકાનું પુરાના કિલ્લાને રિસ્ટોર કરવાનું કામ શરૂ થઈ ગયું છે. સૈફ સાઈટ પર જઈને એને સરપ્રાઈઝ આપે છે. દિપીકાના રંગથી ખરડાયેલા બ્લ્યુ ડાંગરી [...]

‘લવ આજકલ’: ફરી એકવાર-૪

‘જાને સે પહેલે એક આખરી બાર મિલના ક્યોં ઝરૂરી હોતા હૈ?’ ‘લવ આજકલ’: ફરી એકવાર-૩ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો, ફિલ્મનો રીવ્યુ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો ફિલ્મનો ઈન્ટરવલ પડી ગયો. પણ ઈન્ટરવલ પહેલાંની થોડીક વાતો મારી બાકી રહી ગઈ છે. ‘મારા આ બ્રેક-અપ સાથે મારા ઘરવાળાઓને શી લેવાદેવા, અને ફોર ધૅટ મેટર, તમને પણ શી લેવાદેવા’ એ મતલબનું  રિશીને [...]

‘લવ આજકલ’: ફરી એકવાર-૩

(’લવ આજકલ’: ફરી એકવાર-૨ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો, ફિલ્મનો રીવ્યુ વાંચવા અહીં ક્લિક કરો) આજે દિવસ ઉગ્યો છે તારા રંગ જેવો… ગોરી ચિટ્ટી પંજાબી કુડીની ત્વચા જેવો સોનેરી ઉઘાડ છે આજના દિવસનો ! રિશી કપૂરની આંખ સામેથી રેલવે સ્ટેશનના એ અંતિમ દર્શનનું દ્રશ્ય પસાર થઈ જાય છે. રિશીના ફ્લૅશબૅકનાં દ્રશ્યો, યુવાન વીર સિંહ બનીને, સૈફ અલી [...]

Missing my team at Persi…

Third day at office…

આપણે ધાર્મિક છીએ?

સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર

ગયા વર્ષે ઓગષ્ટ મહિનામાં સૌરાષ્ટ્ર સમાચારની વેબસાઈટ બાબતે ચિંતા અને શોક વ્યક્ત કર્યા હતાં. આજે ફરીથી આ સાઈટની મુલાકાત લઈએ તો ? એક ખુશીના અને એક જુના ને જાણીતા શોકના સમાચાર, સૌરાષ્ટ્ર સમાચાર સાથે સંકળાયેલા છે. શકિતસિંહ ગોહિલ વેબ સેવી તરીકે જાણીતા છે અને એમણે હમણા એક પ્રસંગે ટકોર કરી કે સૌરાષ્ટ્ર સમાચારની વેબસાઈટ હોય તો કેવું? જવાબ મળ્યો કે હાજીર હૈ ! આ વાંચીને અમે પહોંચી ગયા આ નવી સાઈટ પર. વેલ, હવે જુનો પ્રશ્ન ઉકેલાય ગયો છે, એક સાલ બાદ. મતલબ, સાઈટ જોવા મળે છે. થોડા ઘણા વાસી સમાચારો પણ જોવા મળે છે. પણ હવે શોક એ વાતનો છે કે મોટા ભાગના સમાચારોમાં ગુજરાતી ફોન્ટ ઉકેલી શકતા નથી ! લો કરો ટ્રાઈ -
"લ કતરપ કરબક બહગબ ગહબગહ બગહબ"
વધુ ડીકોડીંગ મહાવરા માટે ભાસ્કર ગ્રુપની આ વેબસાઈટ જોવી રહી!

અફઘાન સ્ત્રીઓની વેદનાનો નગ્ન ચિતારઃ मुझे उस बिस्तर में घुसना हैं, जिससे मुझे नफऱत है

Software Engineers should work at software firms only…